Overweging  Uitwerking Bonhöfer.

Deel 1
We hebben het hier over eerder genoemd godsbegrip: hoe met god in moeilijke tijden.
Met daarbij weer eerst de vraag hoe je geloof te behouden? Maar vooral ook de vraag hoe daar steun bij te vinden in moeilijke tijden? Tijden met ook veel angst en gevoelens van eenzaamheid.
We hebben hiervoor zoals gezegd inspiratie gevonden bij de Duitse theoloog Dietrich Bonhöfer. 
Bonhöfer werd in zijn “dodencel” zeker op de proef gesteld voor de betekenis van zijn godsbegrip. Aan een god die je geeft wat je wilt hebben, heb je dan niet zoveel.
Aan een straffende god evenmin.
Met die laatste betekenis heeft Bonhöfer sowieso niet veel.
Hij voelde zich zeker niet “gestraft” omdat hij zich bij die verzetsgroep had aangesloten. 
De straffende god is voor Bonhöfer dan ook totaal niet relevant.
Het tegenovergestelde, dat Bonhöfer zich trots als martelaar zou kunnen zien, is voor hem evenmin relevant.
Hij zegt daarover:
“Je leert pas geloven in god wanneer je midden in de aardsheid van dit leven staat, als je er volledig van afziet wat te maken van jezelf- een heilige, een bekeerd zondaar e.d.”.
Onder aardsheid van dit leven verstaat hij de alledaagse werkelijkheid met alles wat zich daarin voordoet.
Bonhöfer vervolgt: “je geeft je pas over aan god met alle taken en problemen, successen en mislukkingen, met alle ervaringen en twijfels”.  Dit zoals vermeld in lezing boek Job.
Maar wat doe je dan? En hoe dan met je gevoel, en daarmee je geloof in god?
Hij zegt dan: “Dan neem je niet meer je eigen lijden maar, juist gods lijden in de wereld serieus door daarbij de “ander” te zien.
Dan waak je met Christus in Gethsemane”.
Hier is dan het Griekse begrip metanoia van toepassing: een innerlijke, spirituele omwenteling die als opgave zich aandient.
Waarbij onlosmakelijk de vraag naar zingeving hoort: geloven dat god uit alles iets goeds wil doen ontstaan. En dat daarvoor mensen nodig zijn.
Via geloof vervolgens ook betekenis kunnen geven aan dingen die je ziet gebeuren of zelf meemaakt. 
Heeft god dan die ellende ons bezorgd om tot  “inkeer” te komen?
Niet volgens Bonhöfer. Het beeld van een god die “smartvol toeziet en deze wereld haar gruwelijke gang laat gaan” spreekt hem meer aan dan een god die boven de wolken zweeft.
Bonhöfer drukt het nog sterker uit, bijna provocerend: god laat zich terugdringen tot het Kruis. God is machteloos en zwak in de wereld. En juist en alleen zo is Hij met ons (“bei uns”) en helpt Hij ons. Bonhöfer vervolgt: te midden van godverlatenheid en nihilisme biedt het beeld van god dat zich manifesteert in het gekwelde gelaat van de ander, het christendom een kans om ook nu “geloofwaardig” te zijn.
Hierop heeft zeker het lied 213 betrekking: dat ik volhard in mededogen en aandacht.

In de dienst van kerstavond 24/12/2020 heeft Koos van Vugt ons het volgende over God aangereikt:
Meister  Eckard  een mysticus uit de 11e eeuw zegt: hopen dat met geboorte van Jezus, dit ons openmaakt voor de geboorte van een god in ons.
Die god  heeft te maken met tederheid, liefdevolle trouw.., barmhartigheid, mildheid ook naar onszelf., die god engageert  zich met lijden,  lijden van een ander en  lijden van onszelf.. en toont zich in liefdevolle trouw, …hij/zij laat ons niet los, we vallen niet uit zijn/haar hand.. en wij proberen een ander vast te houden en een ander ons.”.

Lied: dat ik volhard in mededogen en aandacht en niet raak afgestompt door pijn er zorgen.

Deel 2

Bonhöfer heeft over dit een gedicht geschreven, dat op talloze wijzen later op muziek is gezet. Dit was in de kerstperiode 1944 vanuit zijn dodencel aan zijn naasten (geliefden). 
Met daarin verwerkt wat je eigenlijk zijn laatste geestelijk testament zou kunnen noemen.
Het was in beginsel ook een afscheidsgedicht, maar tegelijk ook een Nieuwjaarsbericht: zowel letterlijk als juist ook figuurlijk.
En eindigt dan ook in laatste couplet met “en elke nieuwe dag is Hij nabij.

Wij hebben hier gekozen de versie van het lied uit het Liedboek der Kerken, met bijhorende melodie en vertaling in het Nederlands Dit lied beperken we tot couplet 1, 3, 5 en 7, die volgens ons de belangrijkste boodschap bevatten.

Het lied “Door goede Machten stil en trouw omgeven”, met hoofdletter M, is heel pakkend: iets omringd je niet alleen, maar heeft ook kracht, en wel goede kracht/macht. 
Dus niet er even op los slaan, geweld, om je goede doel te bereiken.
“Stil”: je moet daarvoor goed kunnen luisteren en in de stilte kan je het “horen”.
Vandaar de melodie en de wijze waarop die als gezongen lied uitgevoerd dient te worden, nl. eenvoudig,  ingetogen, geconcentreerd en niet te luid.

Bonhöfer geeft het begrip “Goede Machten” in zijn overweging een aanvulling dat ook gedacht kan worden aan de invloed/ondersteuning door engelen. Het begrip “engelen” kan mensen ondersteuning geven.  Bonhöfer dacht daarbij ook aan zijn “geliefden” : beschermd, getroost, beveiligd wonderbaar, zo wil ik met mijn liefsten leven.

Couplet 1 zie boven, is van belang als wens en verlangen: zo wil ik met u (mijn liefsten) leven.

Couplet 3: En zo gij ons de bittere kelk wilt geven, refereert aan Mattheus 26: vs 39 en 42: gebed Christus in Getsemane. Dit duidt dus op zingeving voor wat gebeurt, dan wel wat gedaan, dan wel wat ondergaan moet worden. Dit is ook de situatie van eerder vermelde metanoia, een innerlijke bezinning en mogelijke ommekeer. Je zou dit zelfs kunnen opvatten dat god niet alleen toelaat, maar dat hij  zelfs de bittere kelk geeft. Echter op dit laatste kunnen we nu niet verder ingaan.

Couplet 5 spreekt aan door de zin: God heeft ook het licht gebracht in de duisternis. 
Waarop de zin: breng als het zijn kan, ons weer bij elkander.

Couplet 7 geeft aan te weten (lees geloven) door goede machten (wonderbaar) geborgen.
Leef met je lot en weet dat God altijd nabij is.